Directie Natuur en Milieu (DNM) ta destaca e tema pa Dia Mundial di Parha Migratorio 2026: “Cada parha ta conta – Bo observacionnan ta haci diferencia”

ORANJESTAD – En conexion cu celebracion di Dia Mundial di Parha Migratorio 2026, cu ta observa anualmente riba 9 di mei y 10 di october, Directie Natuur en Milieu (DNM) ta haci un yamada na henter e comunidad di Aruba pa participa activamente den proteccion y observacion di nos parhanan migratorio. 

E aña aki, e tema central ta enfoca riba ciencia cu participacion di comunidad (citizen science): “Cada parha ta conta – Bo observacionnan ta haci diferencia.” Abo a yega di para keto y observa parha, bo ta un amante di parha - bo sa cu no tur parha cu bo ta wak ta bula rond kiermen e ta biba aki, ta hopi probabel cu e ta di bishita aki paso Aruba ta strategicamente den su ruta cu e ta bula pa bay bek cas of riba ruta pa unda e tin cu bay?

Nos isla ta sirbi como un punto di descanso y alimentacion cu ta di aporte pa hopi especie cu ta haci biahenan di miles di kilometer leu. Especienan cu ta haci uzo di nos damnan, saliñanan, matanan di mangel y otro areanan ta haya un luga pa recarga cu energia, mientras cu otronan ta scoge Aruba pa broei y cria nan yiunan prome cu nan ta sigui nan rumbo of bula bay bek na nan luga di origen.

E impacto di secura y con comunidad por yuda

Debi na e cambio den clima, Aruba ta experienciando periodonan di secura mas largo cu den pasado. E falta di awa aki ta haci e biahe pa e parhanan migratorio mas dificil. Pero como comunidad, nos por duna un man pa haci nan bishita di transito mas facil:

  • Pone awa limpi y fresco: Bo por pone un baki of tayo cu awa limpi y fresco den hofi of den cura di cas pa asina e parhanan por bebe y fresca nan curpa.
  • Mantene e awa natural: Ta importancia pa no agrega nada extra den e awa (manera sucu, remedi of otro substancianan), ya cu esaki por haci daño na e salud di e parhanan.
  • No duna alimento: DNM ta enfatisa pa no duna nada di come na e parhanan. Nan tin e instinto y e capacidad natural pa busca nan mesun alimento den naturalesa. Si nos duna nan cuminda, nos por altera nan comportacion natural y haci nan dependiente.
  • Mantene distancia: hopi importante pa no transita areanan di ‘saltspray’ na nos costanan. No core cu vehiculonan di cualkier tipo riba areanan cu no ta destina pa e actividad aki. Core solamente riba caminda asigna como tal. Ora bo ta cana den naturalesa, no acerca parha, nan neishi ni tampoco webo of e puyitonan (parha recien naci) y mucho menos bay cu esakinan pa ningun motibo. Tin ley cu ta proteha diferente sorto di fauna. Por bishita nos website pa haya e ley corespondiente y busca imagen di tur e sortonan protegi. 

Ademas, di e cambionan den clima, cu ta altera e temporadanan natural di e rutanan di migracion y ta causa periodonan di secura severo, tin otro factornan cu ta reduci nan poblacion. Mundial y localmente, parha migratorio ta sufri caida den cifranan debi na perdida y degradacion di nan habitat natural pa motibo di desaroyo urbano, deforestacion y contaminacion. Factornan adicional, manera presencia di especienan invasivo, uzo di pesticida y e menasa di infrastructura fisico (manera wayanan di coriente y bentananan grandi di glas) ta haci nan biahe mas peligroso. P'esey proteccion di nos areanan natural ta keda un punto crucial.

Bo observacion ta conta!

Den e cuadro di citizen science, cada persona na Aruba por ta un observador di naturalesa. Bo por registra loke bo ta mira den bo hofi of den e areanan protegi via plataformanan digital di observacion (manera Obsidentify, eBird y iNaturalist). E data aki ta yuda e investigadonan y DNM compronde miho e rutanan, e cantidad di parha cu ta bishita nos isla y e temporada cu nan ta yega.

Cu un simpel observacion, bo ta contribui directamente na e conservacion di nos biodiversidad. Laga nos cuida e parhanan cu ta scoge Aruba como nan hogar temporal.

Pa mas informacion riba naturalesa y medio ambiente di Aruba, sigui e paginanan oficial di Directie Natuur en Milieu. www.dnmaruba.org.